Een hydrauliekcilinder valt meestal niet zonder waarschuwing uit. Vaak zijn er eerder al kleine veranderingen zichtbaar of merkbaar: wat meer olie rond de stang, een beweging die anders aanvoelt, extra speling of een geluid dat er eerder niet was.
Zo’n signaal betekent niet direct dat de cilinder gereviseerd moet worden. Het is wel een goede reden om verder te kijken. De oorzaak hoeft bovendien niet altijd in de cilinder zelf te zitten. Ook zijbelasting, versleten draaipunten, vervuiling of een probleem in het hydraulische systeem kunnen vergelijkbare klachten veroorzaken.
Wie deze veranderingen op tijd herkent, kan gerichter onderzoeken wat er werkelijk aan de hand is.
1. De cilinder begint te zweten of te lekken
Een lichte oliefilm op de cilinderstang is iets anders dan duidelijke lekkage. Blijft er na iedere beweging meer olie op de stang achter, ontstaat een natte rand rond de cilinderkop of vormen zich druppels, dan verdient dat aandacht.
Een versleten of beschadigde stangafdichting ligt voor de hand, maar is niet de enige mogelijke oorzaak. Ook beschadigingen aan de cilinderstang, slijtage van de geleiding of zijbelasting kunnen ervoor zorgen dat de afdichting zwaarder wordt belast.
Juist bij terugkerende lekkage is het verstandig verder te kijken dan alleen de afdichting. Wanneer een nieuwe afdichting snel opnieuw gaat lekken, kan de werkelijke oorzaak bijvoorbeeld speling, een beschadigde stang of verkeerde belasting zijn.
2. De cilinder beweegt anders of langzamer
Een cilinder die merkbaar langzamer uitschuift of intrekt, kan wijzen op een hydraulisch of mechanisch probleem.
Interne lekkage is één mogelijke oorzaak. Daarbij stroomt olie binnen de cilinder langs een afdichting, waardoor een deel van de oliestroom niet meer effectief wordt gebruikt voor beweging of krachtopbouw.
Maar een trage beweging hoeft niet uit de cilinder zelf te komen. Ook een ventiel, vervuiling, veranderde olietoevoer of extra weerstand in de machine kan invloed hebben op de snelheid.
Let vooral op wanneer het probleem optreedt. Is de cilinder alleen langzaam bij een koude machine? Wordt het erger wanneer het systeem warm is? Of treedt de klacht vooral op onder belasting? Dat verschil helpt bij de diagnose.
3. De cilinder beweegt schokkerig
Een hydrauliekcilinder hoort normaal gelijkmatig te bewegen. Wanneer de beweging stoterig wordt, kort onderbreekt of telkens lijkt vast te pakken en weer los te komen, is er iets veranderd.
Dat kan samenhangen met afdichtingen, geleiding of vervuiling, maar ook met lucht in het hydraulische systeem of een onregelmatige olietoevoer.
Ook de machineconstructie kan een rol spelen. Een zwaar lopend draaipunt of scheve belasting verandert de mechanische weerstand tijdens de slag.
Let daarom op waar het verschijnsel optreedt. Een cilinder die over de hele slag schokkerig beweegt, geeft andere informatie dan een cilinder die steeds op ongeveer dezelfde positie hapert.
4. Er ontstaat meer speling
Merkbare speling rond een hydrauliekcilinder kan verschillende oorzaken hebben.
De speling kan in de cilinder zelf zitten, bijvoorbeeld door slijtage van de geleiding. Maar ook pennen, bussen, lageringen en draaipunten van de machine kunnen slijten.
Dat onderscheid is belangrijk. Versleten draaipunten kunnen namelijk niet alleen speling veroorzaken, maar ook de belasting op de cilinder veranderen. Wanneer een cilinder daardoor scheef wordt belast, krijgen de stang en geleiding extra zijwaartse krachten te verwerken.
Speling kan dus zowel een gevolg van slijtage zijn als een oorzaak van versnelde schade.
5. Er komen nieuwe geluiden bij
Een nieuwe tik, klop, piep of ander geluid tijdens de beweging is een nuttig vroegsignaal.
Het geluid vertelt niet direct welk onderdeel defect is. Het moment waarop het ontstaat kan wel helpen bij het zoeken naar de oorzaak.
Komt het geluid alleen voor bij het begin van de beweging? Rond het einde van de slag? Alleen onder belasting of juist wanneer de machine warm is?
Houd er rekening mee dat geluiden zich via de constructie kunnen verplaatsen. Een geluid dat uit de buurt van de cilinder lijkt te komen, kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door een versleten bus, pen of lagering.
6. De cilinderstang raakt beschadigd
De cilinderstang beweegt tijdens iedere slag door de afstrijker, afdichting en geleiding van de cilinderkop. Beschadigingen aan het oppervlak kunnen daardoor direct invloed hebben op de werking van de cilinder.
Let op krassen, putjes, corrosie, bramen en vuil dat aan de stang blijft hechten. Een beschadigd deel passeert tijdens iedere beweging opnieuw de afdichting en kan daardoor na verloop van tijd lekkage veroorzaken.
Maar ook hier geldt dat de zichtbare schade niet altijd de oorspronkelijke oorzaak is. Verkeerde uitlijning, versleten geleiding of zijbelasting vanuit de machineconstructie kunnen de stang extra belasten.
Controleer bij schade daarom ook de bevestigingspunten, draaipunten en uitlijning van de cilinder.
7. Het temperatuurgedrag verandert
Een hydraulisch systeem ontwikkelt tijdens normaal bedrijf warmte. Alleen het feit dat een cilinder warm wordt, zegt daarom nog weinig.
Interessanter is een duidelijke verandering ten opzichte van normaal bedrijf.
Wordt een cilinder of een deel van het systeem warmer dan voorheen en verandert tegelijkertijd de snelheid, kracht of beweging? Dan is verder onderzoek verstandig.
Een temperatuurverandering kan samenhangen met verhoogde wrijving of energieverlies. De oorzaak hoeft daarbij niet in de cilinder te liggen. Ook ventielen, vernauwingen of andere hydraulische problemen kunnen invloed hebben op temperatuur en gedrag.
Eén signaal is nog geen diagnose
De zeven signalen hierboven vertellen vooral dat er iets verandert. Ze vertellen niet automatisch welk onderdeel defect is.
Een lekkende stangafdichting kan versleten zijn, maar de lekkage kan ook het gevolg zijn van zijbelasting. Een cilinder die langzaam beweegt kan intern lekken, maar wanneer meerdere hydraulische functies tegelijk trager worden, ligt een gezamenlijke oorzaak elders in het systeem meer voor de hand.
De belangrijkste vervolgvraag is daarom niet alleen:
Wat zie ik?
Maar vooral:
Waardoor ontstaat dit?
Kijk verder dan alleen de cilinder
Een hydrauliekcilinder maakt deel uit van zowel een mechanische constructie als een hydraulisch systeem.
Controleer bij terugkerende of onverklaarbare klachten daarom ook:
- de uitlijning van de cilinder;
- bevestigingspunten;
- pennen en bussen;
- lageringen en draaipunten;
- ventielen en leidingwerk;
- olietoevoer;
- gedrag van andere hydraulische functies.
Wanneer meerdere functies tegelijk afwijkend gedrag vertonen, is dat een sterke aanwijzing om niet uitsluitend de cilinder te onderzoeken.
Let vooral op veranderingen
Bij vroegtijdige storingsdiagnose is een verandering vaak belangrijker dan één losse waarneming.
Probeer daarom vast te leggen wanneer een klacht optreedt:
- bij een koude of warme machine;
- belast of onbelast;
- tijdens in- of uitschuiven;
- aan het begin, midden of einde van de slag;
- continu of incidenteel;
- bij één hydraulische functie of bij meerdere.
Die informatie helpt om een algemeen symptoom om te zetten in een bruikbaar storingsbeeld.
Wanneer is actie nodig?
Niet ieder vroegsignaal betekent dat een machine direct buiten bedrijf moet.
Een kleine afwijking die stabiel blijft, kan aanleiding zijn om de cilinder tijdens gepland onderhoud verder te controleren. Een lekkage die snel toeneemt, zichtbare schade aan de stang, toenemende speling of sterk afwijkend bewegingsgedrag vraagt om sneller onderzoek.
Ook de toepassing speelt een rol. Wanneer onverwachte beweging, lekkage of mechanische schade een veiligheidsrisico kan veroorzaken, moet de machine eerst veilig worden gesteld.
Zorg dat de installatie veiliggesteld en drukloos is voordat onderdelen worden losgenomen of van dichtbij worden geïnspecteerd.
